Κουλουράδες golden boys στο κέντρο της Αθήνας

Στο χρηματιστήριο των πλανόδιων, ο σουσαμένιος κρίκος ανεβάζει το μεροκάματο σε χιλιάδες ευρώ και η μαφία ελέγχει τα κέρδη

Αν κολλήσει κανείς αυτό το ψωματένιο μηδενικό στο μάτι του, σαν μονόκλ, θα δει την ψυχή της νεότερης Αθήνας, είχε πει ο Κώστας Βάρναλης. Σήμερα βέβαια, αν κοιτάξει κανείς προσεκτικά μέσα από ένα κουλουράκι, θα δει να ρέουν χιλιάδες ευρώ. Ο σουσαμένιος κρίκος που μας δένει με την ιστορία, είναι κρίκος που κρατά σφιχτά δεμένη μια ευρύτερη συμμορία: αυτή των κουλουράδων.

Έχοντας στο νου ότι το μεροκάματο ενός κουλουρά στο Σύνταγμα ή στην Ομόνοια φτάνει τα 600 ευρώ, περνάει από το μυαλό σου να αλλάξεις καριέρα. Ένας κουλουράς, αγοράζει συνήθως το κουλούρι από 0,15 μέχρι 0,20 λεπτά για να το πουλήσει 60 λεπτά, χωρίς να κόψει απόδειξη. Αν βρίσκεται σε καλό πόστο, τότε σύντομα ο πάγκος με τα κουλούρια θα αδειάσει και το πλαστικό μπολάκι με τα κέρματα θα γεμίσει και μετά το πέρας της εργασίας, θα αντικατασταθεί –στην διπλανή τράπεζα- με κολλαριστά χαρτονομίσματα.


Υποθήκη το σπίτι για μια άδεια

Η αρχή και το τέλος της επιχείρησης, περνάει μέσα από τα χέρια του Δήμου Αθηναίων. Το κάθε πόστο δίνεται με τον Νόμο, 1080/80 (περί Δημοπρασιών). Ο δήμος, χορηγεί τις άδειες με δημοπρασία και για να πάρει κάποιος άδεια πρέπει εκτός από την καταβολή του ενοικίου (κάθε μήνα) οφείλει να βάλει σε υποθήκη κάποιο ακίνητο. Πολλές φορές το ενοίκιο για έναν πάγκο με κουλούρια είναι ακριβότερο από το ενοίκιο για ένα μαγαζί στο Κολωνάκι. Για ένα καλό πόστο σε κεντρικό σημείο, η άδεια μπορεί να αγγίξει τα 10.000 ευρώ το δίμηνο. Υπάρχουν 23 περιζήτητα σημεία στους μικροπωλητές «Στο Σύνταγμα και στην Ομόνοια είναι τα ακριβότερα» λέει ο κύριος Θόδωρος. Στην γωνία της Αιόλου, έχει στήσει τον πάγκο της η Λίνα. Έχει αναπηρική άδεια, «λόγω του άντρα μου» και πληρώνει στον δήμο 6000 ευρώ το εξάμηνο, τη στιγμή που τα έσοδά της κυμαίνονται από 150 μέχρι 300 ευρώ την ημέρα. Κοιτάζοντας προσεκτικά τους κουλουράδες στην Ερμού, ξεχωρίζεις ένα πόστο που πουλάει περίπου 1500 κουλούρια την ημέρα. Είναι αυτό του κυρίου Γιάννη, που ευγενέστατος και εξυπηρετικός, σέβεται το κουλούρι και τον πελάτη και «πονάω όταν το βλέπω σπασμένο στη μέση». Πίσω από τον συμπαθή, ηλικιωμένο (που βγάζει ένα καλό μεροκάματο) βρίσκεται ένα αρτοποιείο –κοντά στην λεωφόρο Καβάλας-, από το οποίο προμηθεύονται το εμπόρευμά τους, όπως μας είπαν, οι περισσότεροι κουλουράδες που δραστηριοποιούνται στο κέντρο. Ο ιδιοκτήτης του αρτοποιείου όμως, αρνείται να παραδεχτεί το μέγεθος της επιχείρησης που πίσω από προσωπείο «φούρνος» κρύβει ένα χρυσωρυχείο που ελέγχει τα κεντρικά πόστα και ξεφουρνίζει χιλιάδες κουλούρια την ημέρα, εισπράττοντας το 200% του καθαρού κέρδους!

Λόγω του μονοπωλίου, αρκετοί κουλουράδες, με δυσκολία βγάζουν τα προς το ζην. Μεγάλο μέρος της πιάτσας των κουλουράδων ανήκει στην μαφία των Αλβανών. Από αυτούς δύσκολα παίρνεις λέξη- οι περισσότεροι μάλιστα γίνονται επιθετικοί έτσι και τολμήσεις να ρωτήσεις, πως πάει η δουλειά. Στο Μοναστηράκι τα μέλη της ίδιας «συμμορίας» βιώνουν την κρίση. «Δεν πάνε καλά οι δουλειές. Είναι μία Ελληνίδα εδώ που έχει προσωπικές σχέσεις με τους μαγαζάτορες και όλοι παίρνουν από αυτήν» λέει η Βουλγάρα υπάλληλος που δουλεύει στον πάγκο με τα κουλούρια έξω από το μετρό στο Μοναστηράκι. Όπως οι περισσότεροι, έτσι κι η ίδια δηλώνει «δεν έχω δει το αφεντικό μου ποτέ. Έρχεται ένας που του δίνω τα λεφτά, Αλβανός, κάθε μεσημέρι. Το πρωί έρχεται άλλος και μου φέρνει τα κουλούρια.». Η μαφία των Αλβανών ελέγχει και «τις νυχτερίδες». Έτσι αποκαλούν οι πρωινοί, τους κουλουράδες που τη στήνουν έξω από τα νυχτερινά κέντρα «δυό ευρώ το κουλούρι μαζί με το τυράκι του. Η νύχτα είναι πιο ακριβή ακόμα και στο κουλούρι.» λέει ο Ανέστης, από την Αλβανία και συνεχίζει να διαλαλεί στο ξενυχτισμένο πλήθος που βγαίνει από μαγαζί της Λεωφόρου Συγγρού «είναι και ζεστό! Έχει και τυρί!».

Μηνιαίο μίσθωμα

€ 4760
για μια θέση στην πλατεία Συντάγματος

€ 3.400
για έναν πάγκο στην πλατεία Κλαυθμώνος

€ 2500
ενοίκιο για μια θέση στην οδό Αθηνάς

€ 2000
για την Βουκουρεστίου

€ 1900
για έναν πάγκο στην οδό Μητροπόλεως και την οδό Φιλελλήνων

€ 1100
για μια θέση στα πεζοδρόμια επί της λεωφόρου Αμαλίας

€ 620
για το πόστο που βρίσκεται στη συμβολή των οδών Ακαδημίας και Σίνα



Στη δουλειά δεν φορούν ποτέ γραβάτα, προτιμούν κασκόλ και χοντρό σκούφο. Δεν έχουν σπορ αμάξι- οι περισσότεροι έχουν στην ιδιοκτησία τους μηχανάκι ή τρίκυκλο για διευκολύνονται στις μεταφορές των εμπορευμάτων τους. Εισπράττουν το εισόδημά τους όχι σε επιταγή αλλά σε κέρματα μέσα σε πλαστικά ποτήρια. Δεν τους κουνάει κανείς από το πόστο τους. Η περιπολία της δημοτικής αστυνομίας τους ξέρει με τα μικρά τους ονόματα. Είναι τα golden boys πίσω από τους πάγκους με τα εδέσματα του δρόμου. Ο μισθός κάποιων φτάνει τα 6.000 ευρώ. Από νωρίς το πρωί, στήνουν τους πάγκους τους στο κέντρο της Αθήνας. Ο Χρήστος, παρατάσσει τα κάστανα στην ψησταριά, ανάλογα με την ποιότητα και πετάει στη φωτιά τα πρώτα καλαμπόκια. Ο κύριος Γιάννης στήνει τη βιτρίνα και την καθαρίζει μέχρι το «αφεντικό» να του φέρει τα κουλούρια. Η Διονυσία, βάζει στη σειρά τα σακουλάκια με τους ξηρούς καρπούς και ανάβει την πυρακτωμένη λάμπα. Ο Βασίλης βάζει τις φρέσκες καρύδες, κάτω από το μικρό συντριβανάκι. Η δουλειά ξεκινάει γύρω στις εφτά και τελειώνει νωρίς το απόγευμα. Μια καλή μέρα, καθένας από αυτούς θα φύγει με τουλάχιστον 300 ευρώ στην τσέπη. Μια κακή με 150. Οι περισσότεροι συνάδελφοί τους, είναι ξένοι και αρνούνται να μιλήσουν . Η απάντησή τους, είναι ότι πίσω τους βρίσκεται «το αφεντικό». Η πραγματικότητα όμως σύμφωνα με τον Χρήστο, είναι διαφορετική: «Δεν έχουν αφεντικά. Αυτοί τα χουν. Συμμορία είναι. Για τόλμα να έρθεις εσύ! Ζωντανή θα σε φάνε κακομοίρα μου! Υπάρχουν συμμορίες στο επάγγελμά μας. Και παράνομους θα δεις, πολλούς που κρύβονται από την αστυνομία και άλλους που τα έχουν βρει και λειτουργούν ανενόχλητοι. Οι άδειες που δίνει ο δήμος είναι ακριβές. Έχω άδεια μέχρι το 2013 και δίνω 1300 ευρώ το μήνα. Δεν θα σου πω όμως πόσα βγάζω. Θα σου πω μόνο, ότι κάποιοι από εμάς βγάζουν με δυσκολία το μεροκάματο ενώ κάποιοι κερδίζουν χιλιάδες ευρώ τον μήνα.». Για να πάρει πάγκο στην Πανεπιστημίου, η Διονυσία «υπέγραψα για το σπίτι στο Παγκράτι». Αγοράζει τους ξηρούς καρπούς από πρατήριο στο Περιστέρι- τα 150 γραμμάρια αράπικο προς 40 λεπτά τα οποία έπειτα πουλάει σε σακουλάκι με τιμή 1.70 ευρώ. Τις ημέρες που είναι ανοιχτά τα μαγαζιά πουλάει 200 με 300 σακουλάκια αν όμως η δουλειά δεν πάει καλά, μπορεί να κλείσω και με 100 ή λιγότερα». Ό,τι πάρεις από τον πάγκο του Βασίλη, στην Ερμού, κοστίζει ένα ευρώ: γλυκιά καρύδα με κακάο, ένα κομμάτι φρέσκια, ή ένα ποτηράκι γάλα καρύδας. «Αγαπώ τη δουλειά μου και την καρύδα. Οι άδειες είναι ακριβές. Ελάτε να σας κεράσω». Ξεκίνησε την δουλειά, πριν αρκετές δεκαετίες. Με καμάρι λέει ότι «είμαι ο πρώτος στην περιοχή» και ότι «δεν είναι καθορισμένος ο αριθμός που πουλάω κάθε μέρα» ενώ έπειτα μας παραπέμπει στον αδερφό του, έξω από το σταθμό στο Μοναστηράκι, το πρόσωπο του οποίου είναι αναγνωρίσιμο στους περαστικούς. Είναι ο γνωστός καρυδάς που παρά τη φήμη του, «δεν έχω άδεια γιατί είναι πολύ ακριβή.» Τελευταία οι δουλειές έχουν πέσει πολύ. «Εδώ τα πράγματα δεν είναι καλά, το Μοναστηράκι ήταν κάποτε καλό πόστο. Πλέον είναι μόνο το Σύνταγμα».

Στην κληρωτίδα για μια θέση στον ήλιο

Πώς και ποιοι διεκδικούν πόστο στο στάσιμο και υπαίθριο εμπόριο

Το παρασκήνιο της χορήγησης αδειών όμως, δεν είναι τόσο απλό όσο ακούγεται, κυρίως όσον αφορά στο στάσιμο εμπόριο, το οποίο –σύμφωνα με τον κύριο Νίκο Βαφειάδη, αντιδήμαρχο οικονομικών του δήμου Αθηναίων, περιλαμβάνει πάγκους με άνθη, βιβλία και διάφορα εδέσματα. «Από την άλλη υπάρχει το υπαίθριο εμπόριο που αφορά στους πλανόδιους εμπόρους τους οποίους συναντούμε κυρίως έξω από τις εκκλησίες. Οι νόμιμες θέσεις του υπαίθριου εμπορίου στην Αθήνα είναι 2.700 και δίνονται στους ενδιαφερόμενους έπειτα από κλήρωση που κάνει ο δήμος».
Αν όμως αποφασίσει κάποιος να αποκτήσει έναν πάγκο (θέση στάσιμου εμπορίου) θα πρέπει να γνωρίζει ότι διεκδικεί μία εκ των 92 θέσεων που κληρώνει ο δήμος. «Αν δεν είναι αναξιοπαθών, διεκδικεί μία από τις 32 θέσεις (από τις οποίες οι 23 προορίζονται για πάγκους με κουλούρια) γιατί οι 62 δίνονται εδώ και δεκαπέντε χρόνια μόνο σε αναξιοπαθούντες, εφ' όρου ζωής» διευκρινίζει ο κ. Βαφειάδης.

Δημοπρατούνται κάθε τρία
χρόνια και πολλές
διατηρούνται ως
"οικογενειακή" επιχείρηση

Σύμφωνα με τα στοιχεία του δήμου Αθηναίων, ένα ποσοστό 30% των θέσεων δίνεται σε άτομα που εμφανίζουν πάνω από 67% αναπηρία, σε άτομα των οποίων η αναπηρία δεν οφείλεται σε πόλεμο και σε ομογενείς ή παλιννοστούντες από την Σμύρνη και τον Πόντο. Τέλος, ένα ποσοστό 5% δίνεται σε γονείς με άρρωστα παιδιά, ένα 15% σε πολύτεκνους. «Όλες οι άλλες θέσεις δίνονται με κλήρωση». Οι θέσεις δημοπρατούνται κάθε τρία χρόνια με τιμή εκκίνησης, την τιμή που έχει η θέση όταν λήγει το μίσθωμα. Υπάρχουν μικροπωλητές, που διατηρούν τις ίδιες θέσεις για δύο και τρεις τριετίες σαν συνέχεια της οικογενειακής επιχείρησης.


PHOTO: George S Blonsky
ΔΗΜΟΣ. ΣΤΟ VETO (10.1.10)